Belgesel türleri: gözlemsel, anlatıcılı ve canlandırmalı

Belgesel tek bir biçim değil. Anlatıcının varlığı, kameranın konumu ve canlandırma kullanımı, türü ve izleyiciyle kurulan ilişkiyi değiştiriyor.

Belgesel, gerçek olay ve kişileri konu alan yapımlara verilen genel addır; ancak kendi içinde birbirinden hayli farklı yaklaşımlar barındırır.

Gözlemsel belgeselde kamera olabildiğince araya girmez. Anlatıcı sesi yoktur, yönetmen soru sormaz; olaylar akışı içinde kaydedilir. İzleyici yorumu kendisi kurar.

Anlatıcılı belgesel, dış ses eşliğinde ilerler. Doğa ve tarih belgesellerinde yaygındır; karmaşık bilgiyi düzenli biçimde aktarmayı kolaylaştırır. Burada anlatının çerçevesini büyük ölçüde yapımcı belirler.

Katılımcı belgeselde yönetmen görüntüye girer, söyleşi yapar, sürecin parçası olur. Canlandırmalı yapımlarda ise görüntüsü bulunmayan olaylar oyuncularla yeniden sahnelenir; bu bölümlerin izleyiciye açıkça belirtilmesi, türün temel etik kuralıdır.

Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, belgeselde kurgu belirleyicidir. Hangi görüntünün hangi sırayla verildiği, aynı malzemeden farklı anlatılar çıkarabilir; bu nedenle belgesel izlerken kaynak ve yapımcı bilgisine bakmak önerilir.